Mezopotamya ve Anadolu Medeniyetlerinin Ortak Mirasa Katkıları (Konu Özeti)

Günümüzden binlerce yıl önce Anadolu ve Mezopotamya’da kurulan uygarlıklar yaptıkları icad ve çalışmalarla günümüz medeniyetinin temelini oluşturmuşlardır.

Örnek: Sümerlilerin yazıyı, Lidyalıların parayı, Babillerin kanunları hazırlaması

MEZOPOTAMYA’DA KURULAN UYGARLIKLAR

Mezopotamya Neresidir?

Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan ve verimli topraklara sahip bölgenin adıdır. Münbit Hilal (Bereketli Hilal) olarak da adlandırılır.

1.Sümer Uygarlığı

• Mezopotamya’da kurulan ilk uygarlıktır.
• Yazı: MÖ 3200’de çivi yazısını icat ederek tarihî çağları başlattılar.
• Ziggurat: Yedi katlı tapınaklar inşa ettiler. Bu yapılar depo, okul (tablet evi) ve rasathane (gözlemevi) olarak kullanıldı.
• Bilim: Ay yılı esaslı ilk takvimi yaptılar. Tekerleği icat ederek ulaşımı geliştirdiler. Matematikte 60’lık sayı sistemini ve 360 derecelik çemberi buldular.
• Hukuk: Tarihteki ilk yazılı kanunları (Urukagina Kanunları) hazırladılar.

Sümerlerin yazıyı icat etmesiyle “Tarih Devirleri” (Tarih Bilimi) başlamış oldu.

2.Babil Uygarlığı

• Başkent: Babil’dir. Dünyanın yedi harikasından biri olan teraslarından suların aktığı Babil’in Asma Bahçeleri‘ni yaptılar.
• Hukuk: Kral Hammurabi, “kısas” (göze göz, dişe diş) esasına dayanan sert Hammurabi Kanunları’nı hazırladı.
• “Babil Kulesi” ünlü eserleridir.

3.Asur Uygarlığı

• Ticaret: Anadolu ile ticaret yaparak çivi yazısını Anadolu’ya tanıttılar. Kayseri’deki Kültepe en önemli ticaret merkezleridir.
• Kütüphane: Başkent Ninova’da dünyanın en eski kütüphanelerinden biri olan Asurbanipal Kütüphanesi’ni kurdular.

ANADOLU’DA KURULAN UYGARLIKLAR

Anadolu, coğrafi konumu ve doğal zenginlikleri nedeniyle tarih boyunca birçok uygarlığa merkezlik etmiştir.

1.Hitit Uygarlığı

• Başkent: Hattuşa (Çorum).
• Yönetim: “Pankuş” adı verilen bir meclisleri ve “Tavananna” denilen kraliçeleri vardı.
• Tarih Yazıcılığı: Tanrılarına hesap vermek için yazdıkları Anallar (yıllıklar), tarafsız tarihçiliğin başlangıcı sayılır.
• Diplomasi: Mısırlılarla tarihteki ilk yazılı barış antlaşması olan Kadeş Antlaşması‘nı imzaladılar.

2.Urartu Uygarlığı

• Van ili yakınlarından kurulan Urartuların başkenti “Tuşpa” dır.
• Taş işçiliğinde ilerlemişlerdir. “Şamran” adını verdikleri sulama kanalları yapmışlardır.
• “Urartu Kalesi” (Van Kalesi) günümüze kadar gelmiştir.
• Madencilikte ilerlemişlerdir.

3.Frig Uygarlığı

• Ankara yakınlarında kuruldu. Başkentleri “Gordion” dur.
• Ünlü kralları “Midas” tır.
• Tarımı korumak için sert kanunlar yapmışlardır. Öküz öldürmenin, saban kırmanın cezası ölümdür. Bu durum tarıma ne kadar çok önem verdiklerini kanıtlar.
• Çivi kullanmadan mobilyalar yapmışlardır.
• “Fibula” adını verdikleri çengelli iğne, “Tapates” adı verilen dokuma halılar Frig uygarlığına aittir.

4.Lidya Uygarlığı

• Batı Anadolu’da (Ege Bölgesi) kuruldular. Başkentleri “Sardes” tir.
• Para: Parayı icat ederek ticaretteki takas (değiş-tokuş) usulüne son verdiler.
• Ticaret: Efes’ten Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu kullanarak zenginleştiler.
• Sigortacılık: Tüccarların mallarını devlet güvencesine alarak tarihteki ilk sigortacılık örneklerini başlattılar.

5.İyon Uygarlığı

• Yönetim: Ege Denizi kıyılarında Efes, Milet, Foça gibi şehir devletleri halinde yaşadılar.
• Tiyatro ve kütüphaneler inşa etmişler, sanata önem vermişlerdir.
• Mimari: Artemis Tapınağı ve Efes Antik Kenti en önemli eserleridir.
• Özgür Düşünce ve Bilim: Deniz ticareti sayesinde zenginleşen İyonya’da özgür düşünce ortamı vardı, bilime destek vermişlerdi. Bu dönemde yaşamış;
  • Hipokrat > Tıbbın
  • Heradot > Tarihin
  • Tales > Felsefenin
  • Pisagor > Matematiğin
  • Homeros > Edebiyatın kurucusu olarak kabul edilmiştir.

Bilimsel çalışmalar ancak özgür düşünce ortamının bulunduğu yerlerde yapılabilir ve gelişme imkanı bulur.

ORTAK MİRASA KATKILARIN KARŞILAŞTIRILMASI

Aşağıdaki tablo, Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkıları, benzerlikleri ve farklılıkları, nelerdir?

Özellik	Benzerlikler	Farklılıklar
KÜLTÜR	Her iki bölge de kil tabletler ve çivi yazısı kullanarak bilgiyi kaydetti ve kütüphaneler oluşturdu	Mezopotamya yazıyı icat ederken; Anadolu (Hititler) “Anal” yazıcılığı ile tarafsız tarihçiliği başlatmıştır.
HUKUK	Her iki bölgede de devletler kurallarını yazılı kanunlar ve belgeler haline getirdi	Babilliler sert “kısas” kanunları ile bilinirken; Hititler ilk uluslararası barış antlaşmasını (Kadeş) yapmışlardır.
BİLİM	Her iki medeniyet de matematik ve astronomiyle (gök bilimi) ilgilendi	Sümerler tapınaklarda (Ziggurat) Ay’ı izleyip takvimi buldu. İyonyalılar ise özgür düşünce sayesinde Tıp (Hipokrat) ve Tarih (Heredot) gibi farklı bilim dallarını geliştirdi.
EKONOMİ	Her iki bölge de ticaret yollarını kullandı ve takas (değiş-tokuş) yaptı	Mezopotamya’da ürünler tapınaklarda (Ziggurat) depolanıp kayıt altına alınırdı. Lidyalılar (Anadolu) ise “Parayı” icat ederek takas usulüne son verdi ve ticareti kolaylaştırdı

Bu medeniyetlerin bıraktığı eserlerin birçoğu günümüzde UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alarak tüm insanlığın ortak mirası olarak korunmaktadır.

SORU – CEVAP

---

Faydalı olması dileğimle…
Sosyal Bilgiler Öğretmeni Necati YALÇIN
10.02.2025

5.sınıf sosyal bilgiler mezopotamya uygarlıkları özet anadolu uygarlıkları özet sümer uygarlığı kısaca babil uygarlığı kısaca asur uygarlığı kısaca ziggurat nedir özet ilkçağ anadolu ve mezopotamya uygarlıklarının günümüz medeniyetine katkıları kültür hukuk bilim ekonomi nelerdir yazıyı bulan uygarlık